Tác giả: Alina @ TLY
Hãy đọc là "KOR-dih-seps sy-NEN-sis". Nó còn được viết là Ophiocordyceps sinensis, dōng chóng xià cǎo (冬虫夏草) trong tiếng Trung, đông trùng hạ thảo trong tiếng Việt, yartsa gunbu trong tiếng Tây Tạng và "caterpillar fungus" (nấm sâu bướm) trong tiếng Anh, và tất cả đều chỉ cùng một loại nấm hoang dã, với một điểm lưu ý riêng của tiếng Việt mà chúng tôi giải thích bên dưới. Tại Ten Lei Yen ở Westminster, chúng tôi nghe tất cả những từ đó ngay trên quầy, nên sau đây là cách đọc từng từ và ai thường dùng từ nào.
Cordyceps sinensis đọc như thế nào?
Cordyceps đọc là "KOR-dih-seps", nhấn ở âm tiết đầu và âm s ở giữa là âm nhẹ. Sinensis là từ Latin nghĩa là "từ Trung Quốc", nên đọc là "sy-NEN-sis", giống phần đuôi của cây trà Camellia sinensis. Nhiều người nhấn âm hơi khác nhau, và không ai ở quầy chúng tôi bận tâm. Nếu quý khách chưa chắc, chỉ cần nói "cordyceps" rồi chỉ vào miếng đó là hoàn toàn được.
Vì sao một số nhãn ghi Ophiocordyceps?
Vì các nhà khoa học đã đổi tên. Cho đến năm 2007, chi Cordyceps có hơn 400 loài, và một nghiên cứu dựa trên ADN đã chia nó thành nhiều chi. Loại nấm sâu bướm hoang dã được chuyển sang Ophiocordyceps, đọc là "oh-fee-oh-KOR-dih-seps", còn tên Cordyceps ở lại với chi xây dựng quanh Cordyceps militaris, loài màu cam. Vì vậy "Cordyceps sinensis" là tên cũ mà phần lớn cửa hàng và khách vẫn dùng, còn "Ophiocordyceps sinensis" là tên khoa học hiện hành. Dùng tên nào cũng đúng cho cùng một sản phẩm.
Loại hoang dã là một loại nấm mọc ra từ thân con sâu bướm đêm ma, nên một miếng thật có thân sâu màu nâu vàng và một cọng nấm sẫm màu mảnh duy nhất. Cordyceps militaris mọc trên ngũ cốc và trông như một đống ngón tay màu cam. Cả hai thuộc về họ lớn các loại nấm sống trên côn trùng, và cả hai đều xuất hiện dưới chữ "cordyceps", đó chính là lý do các tên gọi bị rối. Chúng tôi trình bày sự khác biệt trong bài Cordyceps militaris và Cordyceps sinensis.
Tiếng Trung đọc như thế nào?
冬虫夏草 đọc là dōng chóng xià cǎo trong tiếng Quan Thoại, gần giống "tung-chung-xia-tsao" với thanh điệu rõ. Thanh điệu ở đây khá quan trọng: dōng là thanh cao và bằng, chóng đi lên, xià rơi xuống mạnh, còn cǎo xuống rồi lên. Trong tiếng Quảng Đông, thứ tiếng mà nhiều khách ở Westminster của chúng tôi nói, nó là dung1 cung4 haa6 cou2, gần như "đung chung ha chô". Tiếng Nhật dùng cùng bốn chữ đó, đọc là tōchūkasō. Nói tắt thì phần lớn mọi người nói 虫草, chóngcǎo, còn hoa đông trùng hạ thảo màu cam là 虫草花, chóngcǎohuā. Nếu quý khách tò mò bốn chữ ấy nghĩa là gì, chúng tôi đã nói trong bài đông trùng hạ thảo, sâu mùa đông cỏ mùa hè.
Đông trùng hạ thảo đọc ra sao, và nó chỉ loại nào?
Đó là âm Hán-Việt của chính bốn chữ ấy; với người nói tiếng Anh, cách đọc gần đúng là "dohng chroong hah tau". Người miền Bắc đọc "tr" trong "trùng" như "ch", còn nhiều người miền Nam đọc cứng hơn một chút, nên ở quầy chúng tôi nghe cả hai cách. Có một điều cần biết: ở Việt Nam, cụm từ này rất thường được dùng cho Cordyceps militaris nuôi trồng màu cam, chứ không chỉ cho miếng sâu hoang dã. Nếu một khách Việt hỏi chúng tôi đông trùng hạ thảo, chúng tôi thường hỏi lại quý khách muốn loại cọng màu cam hay loại miếng gồm thân sâu và cọng nấm, và một câu hỏi đó là đủ để rõ ràng.
Yartsa gunbu và "Tibetan cordyceps" nghĩa là gì?
Yartsa gunbu là tên Tây Tạng, và là tên xưa nhất còn được ghi lại bằng chữ viết. Trong chữ cái Latin, nó đọc gần như "YAR-tsa GOON-boo", với "yar" vần với "far". Ở Nepal người ta viết là yarsagumba. "Tibetan cordyceps" (đông trùng hạ thảo Tây Tạng) không phải một loài riêng; nó chỉ là cùng một loại Cordyceps sinensis hoang dã, thường được gọi theo nơi hái. Loại của chúng tôi đến từ Nagqu, miền bắc Tây Tạng.
Khách ở cửa hàng thường dùng tên nào?
Theo kinh nghiệm của chúng tôi, phần lớn khách Việt nói đông trùng hạ thảo, phần lớn khách Hoa nói 虫草 cho nguyên miếng và 虫草花 cho hoa màu cam, còn người nói tiếng Anh chỉ nói cordyceps. "Caterpillar fungus" là tên tiếng Anh giản dị, dù "sâu bướm" ở đây thật ra là ấu trùng bướm đêm ma. Quý khách mang từ nào đến, chúng tôi cũng sẽ đặt miếng đó vào tay quý khách và gọi tên loài, vì đó là cách nhanh nhất để chắc rằng quý khách và chúng tôi đang nói cùng một thứ.
hoặc
