Đông trùng hạ thảo có tên gọi nghĩa là 'mùa đông là sâu, mùa hè là cỏ' - trong tiếng Trung là dong chong xia cao (冬虫夏草), bắt nguồn từ tên Tây Tạng yartsa gunbu - vì cụm từ đó mô tả vòng đời của nó. Mùa đông, nó tồn tại như một con sâu (ấu trùng) dưới đất; đến mùa hè, một cọng nấm mảnh mọc ra từ đầu con sâu và vươn lên khỏi mặt đất. Nó không hoàn toàn là động vật cũng không phải thực vật, mà là sự kết hợp giữa một loại nấm và một con sâu.
- Tên 'đông trùng hạ thảo' mô tả đúng nghĩa đen vòng đời, viết là 冬虫夏草 (dong chong xia cao).
- Nó bắt nguồn từ tên Tây Tạng cổ hơn yartsa gunbu, nghĩa là cỏ-mùa-hè, sâu-mùa-đông.
- Một loại nấm, Ophiocordyceps sinensis, mọc trên ấu trùng của một loài bướm ma.
- Mùa đông: con sâu nằm im dưới đất. Mùa hè: một cọng sẫm màu mọc lên khỏi mặt đất.
- Mẫu vật hoàn chỉnh là thân con sâu cộng với cọng nấm, nối liền nhau.
Tên gọi có nghĩa gì
Tách bốn chữ ra: đông (mùa đông), trùng (sâu/côn trùng), hạ (mùa hè), thảo (cỏ) - ghép lại thành 'đông trùng, hạ thảo'. Nó nắm bắt việc cùng một mẫu vật trông như con sâu ở mùa này và như ngọn cỏ ở mùa khác. Tên tiếng Trung vốn cũng là bản dịch của tên Tây Tạng cổ hơn yartsa gunbu.
Vòng đời, từng bước
1. Nấm gặp ấu trùng
Trên cao nguyên Tây Tạng, ấu trùng của một loài bướm ma (chi Thitarodes) sống trong đất. Bào tử của nấm Ophiocordyceps sinensis bám vào ấu trùng.
2. Mùa đông: 'con sâu'
Nấm chiếm lấy con sâu, vốn nằm dưới đất suốt những tháng lạnh. Bề ngoài nó vẫn trông như một con sâu - 'đông trùng'.
3. Mùa hè: 'ngọn cỏ'
Khi mặt đất ấm lên, nấm đẩy lên một cọng mảnh, sẫm màu, hình ngón tay (thể đệm) từ đầu con sâu. Nó nhô lên khỏi mặt đất, trông như một nhánh cỏ - 'hạ thảo'.
4. Thu hoạch
Người thu hái đào tay từng mẫu sâu-và-cọng vào cuối xuân đầu hè, sau khi tuyết tan và trước khi cọng già đi.
Vì sao hình dáng quan trọng khi mua
Vì đông trùng thật là sự kết hợp sâu-cộng-cọng này, các mẫu thật cho thấy thân con sâu phân đốt với những hàng chân nhỏ và một cọng sẫm màu. Hiểu nghĩa cái tên giúp bạn nhận ra hàng thật. Xem hướng dẫn đông trùng thật trông như thế nào, và khám phá đông trùng tự nhiên.
Tự nhiên và nuôi trồng
Đông trùng hạ thảo tự nhiên (Cordyceps sinensis) đi theo đúng vòng đời này trên cao nguyên. Đông trùng nuôi trồng - gồm cả đông trùng militaris, loại 'nhộng trùng thảo' màu cam - được trồng trên giá thể chuẩn bị sẵn mà không có vật chủ là con sâu. Tìm hiểu thêm: đông trùng tự nhiên đến từ đâu và đông trùng militaris là gì.
Câu hỏi thường gặp
Đông trùng hạ thảo là côn trùng hay thực vật?
Không phải riêng cái nào. Nó là một loại nấm mọc trên ấu trùng côn trùng; mẫu thu hoạch là thân con sâu cộng với cọng nấm.
Nó mọc trên con vật nào?
Ấu trùng của một loài bướm ma (chi Thitarodes, còn gọi là Hepialus) sống trong đất cao nguyên Tây Tạng.
Yartsa gunbu nghĩa là gì?
Đó là tên Tây Tạng, nghĩa là cỏ-mùa-hè, sâu-mùa-đông - cùng ý với tên tiếng Trung dong chong xia cao.
Militaris có đến từ con sâu không?
Không. Đông trùng militaris được nuôi trồng trên giá thể ngũ cốc hoặc dinh dưỡng, nên không có thân con sâu.
